Τα είδη των εμβολίων και τα χαρακτηριστικά τους. Ένα πλήρες, εκτενές άρθρο του Διονύση Παρούτσα, από την έντυπη έκδοση

Σύμφωνα με τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας, αυτή τη στιγμή αναπτύσσονται σε όλο τον κόσμο περίπου 180 εμβόλια για τον νέο κορονοϊό. Κάθε εμβόλιο χρησιμοποιεί μια ελαφρώς διαφορετική προσέγγιση για να προετοιμάσει το ανοσοποιητικό σας σύστημα ώστε να τον αναγνωρίζει και να τον καταπολεμά. Αυτές οι τεχνολογίες χωρίζονται σε πέντε βασικούς τύπους, ορισμένες έχουν δοκιμαστεί ήδη από παλιά, ενώ άλλες δεν έχουν χρησιμοποιηθεί ως τώρα μαζικά σε ανθρώπους. Κάθε τεχνολογία έχει τα πλεονεκτήματα και τα μειονεκτήματά της.

Ας τις δούμε μία-μία όπως εμφανίζονται στην εικόνα:

1. Εμβόλια DNA/RNA. Τα εμβόλια DNA και RNA χρησιμοποιούν τμήματα γενετικού υλικού που κατασκευάζονται στο εργαστήριο. Αυτά τα τμήματα κωδικοποιούν ένα μέρος του ιού (όπως η πρωτεΐνη S). Με το εμβόλιο, το σώμα μας φτιάχνει αντισώματα για την πρωτεΐνη αυτή, και είναι έτοιμο να προστατευθεί όταν αντιμετωπίσει τον ίδιο τον ιό.

Πλεονεκτήματα

– Κατασκευάζονται πολύ γρήγορα, είναι εύκολα και δεν κοστίζουν πολύ

– Τα θραύσματα του RNA δεν μπορούν να μας αρρωστήσουν

Μειονεκτήματα

– Είναι καινούρια και υπάρχουν ανησυχίες, ιδιαίτερα μήπως το RNA του ιού ενσωματωθεί με το δικό μας DNA. Περισσότερες λεπτομέρειες για το πώς λειτουργούν μπορείτε να δείτε στο δεύτερο μέρος του άρθρου

– Χρειάζονται δύο δόσεις για να είναι αποτελεσματικά. Τέτοια είναι τα εμβόλια της Φάιζερ και της Μοντέρνα.

2. Εμβόλια με ιούς-μεταφορείς. Αυτά τα εμβόλια χρησιμοποιούν έναν άλλο ιό, συχνά εξασθενημένο και ανίκανο να προκαλέσει κάποια ασθένεια, ώστε να μεταφέρει την πρωτεΐνη S στο σώμα. Παραδείγματα ιών που χρησιμοποιούνται ως φορείς είναι ο ιός της δαμαλίτιδας (που χρησιμοποιήθηκε στο πρώτο εμβόλιο κατά της ευλογιάς) και οι αδενοϊοί που προκαλούν το κρυολόγημα.

Πλεονεκτήματα

– Πολύ εξειδικευμένη παροχή αντιγόνων στα κύτταρα-στόχους και υψηλή ανοσία μετά τον εμβολιασμό

– Μια εφάπαξ δόση είναι αρκετή για επίτευξη μακροχρόνιας προστασίας

Μειονεκτήματα

– Αν τα άτομα έχουν ανοσοπροστασίας για τον ιό-φορέα η αποτελεσματικότητα του εμβολίου μειώνεται, αφού το σώμα σκοτώνει τον ιό-φορέα μόλις τον εντοπίσει, πριν προλάβει να δημιουργήσει αντισώματα στην πρωτεΐνη S

– Είναι ακριβά

Τέτοια εμβόλια είναι του Πανεπιστημίου της Οξφόρδης που βασίζεται σε έναν τροποποιημένο αδενοϊό χιμπατζή και δύο εμβόλια της Κίνας και της Ρωσίας.

3. Εμβόλια με απενεργοποιημένους ιούς. Τα απενεργοποιημένα εμβόλια είναι η πιο παλιά και αξιόπιστη μέθοδος εμβολιασμού. Είναι η τεχνολογία που χρησιμοποιείται στο εμβόλιο κατά του ιού της πολιομυελίτιδας και σε ορισμένους τύπους εμβολίων γρίπης. Περιέχουν τους πραγματικούς ιούς που έχουν υποβληθεί σε υψηλή θερμότητα, χημικές ουσίες ή ακτινοβολία, ώστε να μην μπορούν να αναπαραχθούν, αλλά εξακολουθούν να προκαλούν ανοσοαπόκριση

Πλεονεκτήματα

– Γνωστή τεχνολογία, που θεωρείται γενικά ασφαλής

– Μπορεί να χρησιμοποιηθεί σε άτομα με εξασθενημένο ανοσοποιητικό σύστημα

Μειονεκτήματα

-Χρειάζεται πολλές δόσεις

Ένα τέτοιο εμβόλιο έχει εγκριθεί εκτάκτως στην Κίνα από την Sinovac Biotech.

4. Ζωντανός εξασθενημένος ιός. Τα ζωντανά εξασθενημένα εμβόλια είναι από τις πιο επιτυχημένες υπάρχουσες στρατηγικές εμβολίων, που χρησιμοποιούνται ήδη για την προστασία από την ιλαρά και την πολιομυελίτιδα. Αυτά περιέχουν ιό που έχει εξασθενήσει στο εργαστήριο. Ο ιός εξακολουθεί να είναι βιώσιμος (ζωντανός) αλλά δεν μπορεί να προκαλέσει ασθένεια. Μετά τον εμβολιασμό, οι ιοί σε αυτά τα εμβόλια αναπτύσσονται και αναπαράγονται, διεγείροντας μια εξαιρετική ανοσοαπόκριση

Πλεονεκτήματα

– Ισχυρή προστασία καθώς το εμβόλιο μιμείται τη φυσική διαδικασία μόλυνσης

– Αρκετά αποδοτικό οικονομικά

– Δεν χρειάζονται επιπλέον ανοσοενισχυτικά για την επίτευξη της ανοσίας

Μειονεκτήματα

– Ο ασθενής μπορεί πολύ σπάνια να νοσήσει στ’ αλήθεια

– Δεν μπορεί να χορηγηθεί σε ανθρώπους με εξασθενημένο ανοσοποιητικό σύστημα

– Απαιτεί ψυχρή αποθήκευση, που αυξάνει το κόστος.

Τέτοια εμβόλια δημιουργούν το πανεπιστήμιο του Γκρίφιθ σε συνεργασία με μια εταιρεία στην Ινδία.

5. Εμβόλια υπομονάδας της πρωτεΐνης. Τα εμβόλια υπομονάδας δεν περιέχουν ζωντανά συστατικά του ιού, αλλά παράγονται από καθαρισμένα κομμάτια του που προκαλούν ανοσοαπόκριση. Και πάλι, πρόκειται για μια υπάρχουσα τεχνολογία, που χρησιμοποιείται για παράδειγμα σε εμβόλια ηπατίτιδας Β

Πλεονεκτήματα

– Χωρίς ζωντανά συστατικά, τα εμβόλια υπομονάδας θεωρούνται γενικά ασφαλή

– Μπορεί να χρησιμοποιηθούν σε άτομα με εξασθενημένο ανοσοποιητικό σύστημα και άλλους ευάλωτους πληθυσμούς

Μειονεκτήματα

– Χρειάζονται περαιτέρω μελέτη

– Χρειάζονται περισσότερες δόσεις.

Αυτή την μέθοδο προτιμούν οι Αυστραλοί, αλλά έχουν μείνει λίγο πίσω.

Καθώς εμείς, στην Ευρωπαϊκή Ένωση και την Αμερική φαίνεται να προτιμούμε την πρώτη κατηγορία, θα προσπαθήσουμε τώρα να εξηγήσουμε πώς λειτουργούν αυτά τα εμβόλια, τα οποία αγγίζουν πια τη σφαίρα της επιστημονικής φαντασίας. Πρόκειται για την τελευταία λέξη της επιστήμης κι αν ζούσε σήμερα ο Παπανικολάου που εφηύρε το τεστ-παπ, θα το θεωρούσε σχεδόν μαγεία. Πριν αρχίσουμε να εξηγούμε το μηχανισμό των εμβολίων αυτών, θα πρέπει να κάνουμε μία μικρή επανάληψη από τη Βιολογία της Γ Λυκείου.

Ένα μέσο κύτταρό μας, λοιπόν, αποτελείται, πολύ χοντρικά, από μια κυτταρική ή αλλιώς πλασματική μεμβράνη που το χωρίζει από το εξωτερικό περιβάλλον, από ένα πυρήνα μέσα στον οποίο βρίσκεται το DNΑ μας, δηλαδή πληροφορίες για τα χαρακτηριστικά όλου του οργανισμού, από μερικά οργανίδια και από τον εσωτερικό του χώρο που λέγεται κυτταρόπλασμα.

Το DNA του πυρήνα, τώρα, είναι κατά κάποιο τρόπο ο τσελεμεντές με τις συνταγές που δίνει εντολή στο κύτταρο να φτιάξει τα χαρακτηριστικά του σώματος. Οι συνταγές αυτού του τσελεμεντέ λέγονται γονίδια. Κάποιος για παράδειγμα που έχει καστανά μάτια, έχει ένα γονίδιο στο DNA του που δίνει εντολή να παραχθεί αυτό το χρώμα των ματιών.

Εδώ να πούμε ότι το DNA δεν βγαίνει ποτέ από τον πυρήνα, όπως και ο τσελεμεντές δεν φεύγει ποτέ από το ράφι γιατί μπορεί να λαδωθεί. Όταν η νοικοκυρά θέλει να φτιάξει ένα φαγητό, αντί να κουβαλήσει το βιβλίο έξω, θα πάρει ένα χαρτάκι, θα αντιγράψει τη συνταγή που την ενδιαφέρει και θα το πάρει μαζί της στην κουζίνα. Αντίστοιχα και το κύτταρο αν χρειάζεται μία πληροφορία για το χρώμα των ματιών, δεν θα βγάλει το DNA από τον πυρήνα αλλά θα χρησιμοποιήσει ένα πρόχειρο χαρτάκι που λέγεται mRNA (εμ αρ εν έι). 

Έτσι λοιπόν, όπως η νοικοκυρά που αντέγραψε τη συνταγή θα πάει στην κουζίνα και με τις οδηγίες από το χαρτάκι θα μαγειρέψει το φαγητό της, με τον ίδιο τρόπο και το mRNA θα πάει στα ριβοσώματα και θα τους δώσει εντολή με βάση τις οδηγίες που κουβαλάει να φτιαχτεί η πρωτεΐνη που θέλουμε.

Τώρα λοιπόν, μπορούμε να πάμε στα εμβόλια mRNA. Το εμβόλιο αυτό εκμεταλλεύεται ακριβώς αυτόν τον μηχανισμό. Ο κορονοϊός για παράδειγμα, έχει κάποιες γλυκοπρωτεΐνες στην επιφάνειά του και συγκεκριμένα την πρωτεΐνη S που το ανοσοποιητικό μας καταλαβαίνει ότι δεν υπάρχει στον άνθρωπο.

Τώρα μέσα στον τσελεμεντέ του ιού, βρίσκεται η συνταγή γι’ αυτή την πρωτεΐνη. Πήραμε λοιπόν μόνο αυτή την πληροφορία και τη μετατρέψαμε σε ένα δικό μας χαρτάκι, (mRNA) με σκοπό να τη βάλουμε στο εμβόλιο.

Υπάρχει όμως ένα πρόβλημα εδώ. Το mRNA αυτό είναι τρομερά ευαίσθητο και καταστρέφεται πολύ εύκολα όταν είναι μόνο του. Προκειμένου λοιπόν να μην καταστραφεί πριν την ώρα του, οι ερευνητές για να το προστατεύσουν έφτιαξαν γύρω του ένα περίβλημα από λιπίδια, σαν αυτοκινητάκι, να πούμε, που τον μεταφέρει. Αυτό το αυτοκινητάκι είναι το λεγόμενο «νανοσωματίδιο» που τόσο φοβούνται οι συνωμοσιολόγοι. Ούτε τσιπάκι, ούτε νανομπότ, ούτε μικροσκοπική κάμερα αλλά μία απλή φούσκα από «λάδι» που μέσα έχει τις πληροφορίες για την πρωτεΐνη S του ιού. 

Αυτό το νανοσωματίδιο θα μεταφέρει με ασφάλεια το mRNA στο κύτταρο, το οποίο στη συνέχεια θα πάει κατευθείαν στα ριβοσώματα όπου θα παράξει συγκεκριμένα την πρωτεΐνη S του ιού. Αμέσως μετά η πρωτεΐνη αυτή θα «χυθεί» έξω από το κύτταρο, στην επιφάνειά του πάνω σε ειδικούς υποδοχείς.

Εδώ πρέπει να τονιστεί, ότι επειδή πρόκειται για συγκεκριμένο τμήμα και όχι για ολόκληρο το RNA του ιού, για αυτό ακριβώς  φτιάχνεται μόνο η πρωτεΐνη και όχι ολόκληρος ο ιός. Άρα δεν κινδυνεύουμε και ν’ αρρωστήσουμε. Έπειτα, τόσο το αυτοκινητάκι όσο και το χαρτάκι (νανοσωματίδιο και mRNA) θα καταστραφούν από τον ίδιο τον οργανισμό.

Τα κύτταρα του ανοσοποιητικού τώρα, θα δουν ότι στην επιφάνεια του συγκεκριμένου κυττάρου υπάρχει αυτή η «περίεργη» πρωτεΐνη S του ιού που δεν ανήκει στο σώμα μας. Θα μπουν λοιπόν στη διαδικασία να την αναγνωρίσουν και να φτιάξουν αντισώματα και ειδικά κύτταρα εναντίον της και θα τη θυμούνται για πολύ καιρό. Έτσι, αν κάποια στιγμή στο μέλλον ο πραγματικός ιός θελήσει να εισβάλει στον οργανισμό, αυτός θα   αναγνωρίσει αμέσως την πρωτεΐνη που του είχαμε δείξει με το εμβόλιο και θα τον καταστρέψει αμέσως πριν προλάβει να κάνει ζημιά.

Αυτός είναι πάνω-κάτω ο μηχανισμός που λειτουργούν τα εμβόλια όπως είναι αυτά της Φάιζερ και της Μοντέρνα.

Επίσης μία σημείωση για αυτούς που φοβούνται ότι ο ιός θα μετατρέψει το RNA σε DNA και θα το κολλήσει στο δικό μας.  Αυτό το κάνουν μόνο οι «ρετροϊοί» όπως είναι ο ιός του Έιτζ. Ο κορονοϊός όμως, αν και ιός RNA, δεν είναι ρετροϊός, και επομένως δεν έχει αυτή την ικανότητα. Οπότε αυτό απλά δεν γίνεται.

Τοπικές ειδήσεις
Επικαιρότητα
Αθλητικά