ΑΠΟ ΤΗΝ ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ
Μια εγγραφή στο μητρώο εθελοντών δοτών, που έγινε σχεδόν αυθόρμητα το 2017, έμελλε επτά χρόνια αργότερα να δώσει σε έναν άνθρωπο με λευχαιμία μια νέα ευκαιρία ζωής. Ο Χρήστος από το Καρπενήσι έγινε εθελοντής δότης μυελού των οστών χωρίς να γνωρίζει αν θα κληθεί ποτέ να προσφέρει. Το 2024, όμως, ήρθε το τηλεφώνημα: είχε βρεθεί συμβατός με έναν άνθρωπο που έπασχε από λευχαιμία και χρειαζόταν μεταμόσχευση.
Όλα ξεκίνησαν στο Γενικό Νοσοκομείο Καρπενησίου. Ο Χρήστος, ο οποίος επιθυμεί να διατηρήσει την ανωνυμία του, ήταν ήδη τακτικός αιμοδότης και κάποια στιγμή είδε ενημερωτικό υλικό για την εθελοντική δωρεά μυελού των οστών. Δεν γνώριζε τη διαδικασία ούτε πίστευε ότι οπωσδήποτε θα κληθεί κάποτε να γίνει δότης. «Δεν χάνω κάτι, ας δώσω», σκέφτηκε και γράφτηκε στο μητρώο. Ήταν το 2017.
Πέρασαν σχεδόν επτά χρόνια χωρίς κάτι να συμβεί. Μέχρι τον Φεβρουάριο του 2024, όταν επικοινώνησαν μαζί του από το Πανεπιστημιακό Νοσοκομείο του Ρίου. Είχε βρεθεί συμβατός.
Στην πρώτη επικοινωνία δεν γνώριζε ποιος ήταν ο ασθενής, την ηλικία του ή πού ζούσε. Ερωτήθηκε εάν εξακολουθούσε να επιθυμεί να προχωρήσει ως δότης και ακολούθησε σειρά εξετάσεων για την επιβεβαίωση της συμβατότητας και τον έλεγχο της υγείας του.
Ο ίδιος παραδέχεται ότι αρχικά θέλησε να ενημερωθεί καλύτερα. Μίλησε με γιατρούς και αναζήτησε πληροφορίες για τη διαδικασία και τις πιθανές παρενέργειες. Η απόφασή του, ωστόσο, ήταν θετική.
Η συμβατότητα δεν σχετίζεται απλώς με την ομάδα αίματος. Βασίζεται κυρίως στα ανθρώπινα λευκοκυτταρικά αντιγόνα HLA, χαρακτηριστικά του ανοσοποιητικού συστήματος που κληρονομούνται από τους γονείς.
Σύμφωνα με τον Ελληνικό Οργανισμό Μεταμοσχεύσεων, ακόμη και μεταξύ αδελφών η πιθανότητα πλήρους HLA συμβατότητας είναι 25%, ενώ λιγότερο από το 30% των ασθενών διαθέτει τελικά πλήρως συμβατό αδελφό ή αδελφή. Όταν δεν υπάρχει κατάλληλος συγγενής δότης, αρχίζει η αναζήτηση στα μητρώα εθελοντών δοτών.
Εδώ βρίσκεται και η σημασία της μεγάλης δεξαμενής εθελοντών. Οι πιθανοί ιστικοί τύποι είναι πάρα πολλοί και παρά τα εκατομμύρια εγγεγραμμένων δοτών παγκοσμίως, τουλάχιστον 20% των ασθενών εξακολουθεί να μη βρίσκει συμβατό δότη.
Το ταξίδι στο Ρίο
Η διαδικασία για τον Χρήστο προχώρησε και στα μέσα Ιουνίου του 2024 βρέθηκε στο Πανεπιστημιακό Νοσοκομείου του Ρίου μαζί με δύο δικούς του ανθρώπους.
Στη δική του περίπτωση δεν χρειάστηκε χειρουργείο. Η συλλογή των αιμοποιητικών κυττάρων έγινε από το περιφερικό αίμα, με διαδικασία που ο ίδιος παρομοιάζει με μια αιμοδοσία μεγαλύτερης διάρκειας. «Ήταν σαν να δίνεις αίμα. Αλλά αντί να δώσεις για δέκα λεπτά, έδινες για λίγες ώρες», περιγράφει. Παρότι είχε προετοιμαστεί για το ενδεχόμενο να χρειαστεί και δεύτερη ημέρα, η συλλογή ολοκληρώθηκε από την πρώτη, έπειτα από περίπου 4,5 ώρες.
Και εδώ υπάρχει μία σημαντική παρανόηση που αξίζει να ξεκαθαριστεί. Ο μυελός των οστών δεν είναι ο νωτιαίος μυελός και η δωρεά δεν σημαίνει επέμβαση στη σπονδυλική στήλη. Ο μυελός των οστών είναι αιμοποιητικός ιστός, από τον οποίο προέρχονται τα κύτταρα του αίματος. Περίπου 8 στις 10 συλλογές πραγματοποιούνται από το περιφερικό αίμα. Για τέσσερις ημέρες προηγείται χορήγηση παράγοντα που κινητοποιεί τα αιμοποιητικά κύτταρα προς την κυκλοφορία και στη συνέχεια αυτά συλλέγονται με ειδικό μηχάνημα, ενώ το υπόλοιπο αίμα επιστρέφει στον δότη. Η δεύτερη μέθοδος είναι η λήψη μυελού από τα οστά της λεκάνης υπό γενική αναισθησία.
Δύο χρόνια χωρίς να γνωρίζει ποιον έσωσε
Μετά τη δωρεά, ο Χρήστος επέστρεψε στην καθημερινότητά του χωρίς να γνωρίζει την ταυτότητα του ανθρώπου που είχε λάβει το μόσχευμα. Όπως περιγράφει στη συνέντευξή του στην εφημερίδα, για δύο χρόνια τα προσωπικά στοιχεία παρέμεναν απόρρητα. Μετά την παρέλευση αυτού του διαστήματος και εφόσον υπήρχε η απαραίτητη συναίνεση, μπορούσε να υπάρξει αποκάλυψη των στοιχείων.
Ο Χρήστος έκανε το σχετικό αίτημα. Μέχρι εκείνη τη στιγμή είχε στο μυαλό του ότι πιθανότατα ο λήπτης θα ήταν κάποιος άνθρωπος από το εξωτερικό. Φανταζόταν ότι θα έστελνε ένα μήνυμα στα αγγλικά, ίσως θα έκαναν κάποια βιντεοκλήση και ενδεχομένως, ύστερα από χρόνια, να συναντιούνταν.
Έστειλε λοιπόν το πρώτο μήνυμα στα αγγλικά. Η απάντηση ήρθε στα ελληνικά. Ο λήπτης ήταν Έλληνας ομογενής. Ο άνθρωπος που είχε λάβει τα κύτταρά του ήταν ο κ. Θανάσης, Έλληνας ομογενής περίπου 65 ετών, ο οποίος ζει στην Αμερική για περισσότερα από πενήντα χρόνια.
Οι δύο άνδρες άρχισαν να συνομιλούν και πολύ σύντομα προέκυψε άλλη μία έκπληξη: ο Θανάσης και η σύζυγός του βρίσκονταν εκείνη την περίοδο στην Ελλάδα, στον τόπο καταγωγής τους στην Ήπειρο. Η συνάντηση που μέχρι λίγες ημέρες νωρίτερα φαινόταν ότι ίσως γινόταν κάποτε στο μέλλον μπορούσε πλέον να πραγματοποιηθεί άμεσα.
Συζητώντας μάλιστα για την καταγωγή τους, διαπίστωσαν ότι οι οικογενειακές τους ρίζες, τα χωριά απ’ όπου κατάγονταν, βρίσκονται πολύ κοντά μεταξύ τους. Ένα ακόμα παιχνίδι της μοίρας.
Η συγκινητική συνάντηση
Τελικά, οι συνθήκες το έφεραν ώστε η συνάντηση που αρχικά έμοιαζε μακρινή να γίνει πολύ γρήγορα. Έγινε στην Αθήνα, παρουσία και της συζύγου του κ. Θανάση και, όπως περιγράφει ο Χρήστος, ήταν μια ιδιαίτερα φορτισμένη στιγμή. Μέχρι τότε οι δύο τους ήταν ουσιαστικά δύο άγνωστοι, που γνώριζαν ο ένας την ύπαρξη του άλλου μόνο μέσα από τη διαδικασία της μεταμόσχευσης και την επικοινωνία που είχε προηγηθεί. Τώρα βρίσκονταν για πρώτη φορά απέναντι ο ένας στον άλλο. «Η στιγμή από κοντά ήταν συγκλονιστική», θυμάται ο Χρήστος.
Ο κ. Θανάσης, όπως του μετέφερε, βρίσκεται σήμερα σε καλή κατάσταση, έχοντας επανέλθει σε μεγάλο βαθμό στην καθημερινότητά του, ενώ εξακολουθεί να υποβάλλεται τακτικά στους απαραίτητους ιατρικούς ελέγχους. Ο Χρήστος μάλιστα περιγράφει με ιδιαίτερη ζωντάνια την εικόνα που αντίκρισε, λέγοντας πως έβλεπε απέναντί του πλέον έναν άνθρωπο καλά στην υγεία του.
Πίσω από τον Θανάση βρίσκεται και μια ολόκληρη οικογένεια. Ζει επί δεκαετίες στην Αμερική, έχει παιδιά και, σήμερα, πέντε εγγόνια. Μία λεπτομέρεια που έμαθε ο Χρήστος κατά τη γνωριμία τους αποτυπώνει ίσως καλύτερα από οτιδήποτε άλλο τον χρόνο που κερδήθηκε: όταν ο κ. Θανάσης έμαθε ότι ήταν άρρωστος είχε ένα εγγόνι· σήμερα έχει πέντε.
«Δεν ξέρεις αν θα είσαι ο δότης ή ο λήπτης»
Για τον Χρήστο, όσα συνέβησαν από εκείνη την απλή εγγραφή στο Καρπενήσι μέχρι τη συνάντηση με τον κ. Θανάση απέκτησαν τελικά ένα πολύ συγκεκριμένο νόημα.
Δεν παρουσιάζει τη δική του πράξη ως κάτι δύσκολο ή ηρωικό. Αντίθετα, αυτό που θέλει να μείνει από την εμπειρία του είναι πόσο σημαντικό είναι να υπάρχουν περισσότεροι άνθρωποι διαθέσιμοι να γίνουν εθελοντές δότες.
«Δεν ξέρεις ποτέ αν θα βρεθείς συμβατός. Δεν ξέρεις ποτέ αν θα το χρειαστείς εσύ ή αν θα χρειαστεί κάποιος άλλος. Δεν ξέρεις αν θα είσαι ο δότης ή ο λήπτης», λέει. Και στο τέλος της συζήτησης συνοψίζει την εμπειρία του σε μία φράση: «Είναι πολύ εύκολο να βοηθήσεις. Όχι να βοηθήσεις, να σώσεις έναν άνθρωπο».
Πώς γίνεται κάποιος εθελοντής δότης
Εθελοντής δότης μυελού των οστών μπορεί να γίνει κάποιος ηλικίας 18 έως 40 ετών, εφόσον βρίσκεται σε καλή κατάσταση υγείας. Η εγγραφή είναι απλή: συμπληρώνεται η σχετική αίτηση και λαμβάνεται δείγμα από το εσωτερικό του στόματος με ειδική μπατονέτα, ώστε να προσδιοριστεί ο ιστικός τύπος HLA. Τα στοιχεία του εθελοντή εντάσσονται στην ελληνική και την παγκόσμια δεξαμενή δοτών.
Η εγγραφή δεν σημαίνει ότι ο εθελοντής θα κληθεί οπωσδήποτε να προσφέρει μόσχευμα. Εάν κάποια στιγμή βρεθεί συμβατός με ασθενή που χρειάζεται μεταμόσχευση, ενημερώνεται και ερωτάται εάν εξακολουθεί να επιθυμεί και να μπορεί να προχωρήσει στη δωρεά. Ακολουθούν οι απαραίτητες εξετάσεις και ο ιατρικός έλεγχος, ώστε να επιβεβαιωθεί ότι είναι πλήρως υγιής.
Στη συνηθέστερη διαδικασία, η δωρεά πραγματοποιείται από το αίμα με τη μέθοδο της λευκαφαίρεσης. Το αίμα περνά από ειδικό μηχάνημα, συλλέγονται τα απαραίτητα αιμοποιητικά κύτταρα και το υπόλοιπο επιστρέφει στον δότη.
