Παρασκευή, 15 Φεβρουαρίου 2019

ev media-logo

Ο θησαυρός του Καρπενησίου. Η συλλογή Σταθάκου, ο μύθος, το χρυσάφι. Τα 44 χρυσά κοσμήματα που βρέθηκαν στον λόφο του Αγ. Δημητρίου

Ένας μυθικός θησαυρός, βρέθηκε πριν 100 χρόνια στον λόφο του Αγίου Δημητρίου στο Καρπενήσι, σε υπόγεια σπηλιά με σταλακτίτες και σταλαγμίτες, η είσοδος της οποίας σήμερα έχει σφραγιστεί από τα οδικά έργα διάνοιξης που οδηγούν στην κορυφή του λόφου. Πρόκειται για τη "ΣΥΛΛΟΓΗ ΣΤΑΘΑΤΟΥ", η οποία σήμερα φυλάσσεται στο Εθνικό Αρχαιολογικό Μουσείο Αθηνών.

thisauros-karpenisiou1

Τα δύο σημαντικότερα ευρήματα του «Θησαυρού του Καρπενησίου». ΑΡΙΣΤΕΡΑ. “Χρυσός ναΐσκος με τον Διόνυσο” και ΔΕΞΙΑ “Χρυσό μετάλλιο με προτομή της θεας Αρτέμιδος”.

Ο αρχαίος θησαυρός 44 αρχαιοελληνικών κοσμημάτων, που ανακαλύφθηκε πριν 100 χρόνια, έκανε την εμφάνισή του το 1929 και πωλήθηκε σε κοσμηματοπώλη της Αθήνας. Μικρό τμήμα του θησαυρού, 9 τεμάχια, αγοράστηκε από το Μουσείο Μπενάκη ενώ τα υπόλοιπα 35 κομμάτια αγοράστηκαν από τη συλλέκτρια Ελένη Σταθάτου. Ο μυθικός θησαυρός του Καρπενησίου, όπως έχει ονομαστεί, έχει τη δική του ιστορία.

Επίσημες αρχαιολογικές ανασκαφές δεν έχουν γίνει στο Καρπενήσι. Εντούτοις, κάποιοι οικισμοί που έχουν βρεθεί, συνηγορούν, ότι η περιοχή κατοικούνταν από αρχαιοτάτων χρόνων. Ένας από αυτούς τους αρχαίους οικισμούς βρίσκεται εκεί που σήμερα είναι ο λόφος του Αγίου Δημητρίου.

Κατά την αρχαία περίοδο η συγκεκριμένη θέση ονομαζόταν "Παλιόκαστρο",  όπου διακρίνονται τα ερείπια ενός αρχαίου κάστρου, από το οποίο σήμερα σώζεται μόνο μία μικρή γωνία προμαχώνα.

Ο χώρος γύρω από τον λόφο έχει χαρακτηριστεί ήδη από το 1993, ως αρχαιολογικός χώρος και έχει επίσης επικαιροποιηθεί σύμφωνα με το Γενικό Πολεοδομικό Σχέδιο  (ΓΠΣ) Καρπενησίου του 2012. Στην περιοχή δεν επιτρέπεται καμία οικιστική παρέμβαση.

Στα δυτικά της θέσης "Παλιόκαστρο" εκεί που σήμερα έχει χτιστεί ο Ναός του Αγίου Δημητρίου, υπάρχει από αρχαιοτάτων χρόνων, σπήλαιο με σταλακτίτες και σταλαγμίτες, το οποίο δυστυχώς έχει σφραγιστεί εδώ και περίπου 50 χρόνια, κατά τη διάρκεια κατασκευής του αμαξωτού δρόμου. Στον οικισμό αυτό επιβεβαιωμένα, βρέθηκε ο διαβόητος "Θησαυρός του Καρπενησίου" με 44 αριστουργήματα της αρχαιοελληνικής χρυσοχοΐας.

Ο χρυσός θησαυρός

Σύμφωνα με πληροφορίες, τo 1929 ένα σύνολο αρχαιοελληνικών κοσμημάτων κάνει την εμφάνισή του στην αγορά αρχαιοτήτων της Αθήνας. Πρόκειται για "θησαυρό" 44 τεμαχίων από τα οποία τα εννέα αγοράστηκαν από το Μουσείο Μπενάκη και τριάντα πέντε από την Ελένη Σταθάτου, για να αποτελέσουν μέρος της συλλογής της.

Οι ακριβείς συνθήκες της εύρεσής τους δεν είναι γνωστές. Κατά μία μαρτυρία ανακαλύφθηκαν στο εσωτερικό χάλκινου αγγείου κοντά στον Αλμυρό της Μαγνησίας, κατά μία άλλη στην περιοχή της Λαμίας - Λιανοκλαδίου. Άλλοι ισχυρίσθηκαν ότι βρέθηκαν στο Δομοκό, ενώ ο αρχαιοπώλης ο οποίος πούλησε τον θησαυρό διαβεβαίωνε ότι ανακαλύφθηκαν κοντά στο Καρπενήσι.

Η τελευταία εκδοχή είναι σήμερα η επικρατέστερη και μάλιστα το Εθνικό Αρχαιολογικό Μουσείο της Αθήνας όπου δωρίθηκε και εκτίθεται το σύνολο της συλλογής Σταθάτου, αναφέρεται στο σύνολο ως ο "Θησαυρός του Καρπενησίου". Ερευνητές αναφέρουν ως πηγή των ευρημάτων τη θέση Αγ. Δημήτριος στο Καρπενήσι.

Σημαντικά ευρήματα

Δύο από τα σημαντικότερα κοσμήματα από τον θησαυρό είναι ο χρυσός κατάκοσμος ναΐσκος με τον Διόνυσο μεθυσμένο που υποβαστάζεται από νεαρό Σάτυρο. Δίπλα στο θεό πάνθηρας. Το πρόσθιο τμήμα του ναΐσκου αποτελούν δύο ανάγλυφες παραστάδες με κορινθιακά επίκρανα και μπροστά τους δύο ολόγλυφοι κορινθιακοί κίονες. Το αέτωμα κοσμείται από ένα αστέρι με ημιπολύτιμους λίθους (κορναλίνες) ανάμεσα σε δύο ρόδακες. Τη βάση κοσμούν εναλλάξ ρόδακες, προτομές και λίθοι κόκκινου και πράσινου χρώματος. Χρονολογείται στον 2ο π.Χ. αιώνα.

Το άλλο, επίσης χρυσό, είναι το ωραιότερο από τα τέσσερα μετάλλια του "θησαυρού", με προτομή της Αρτέμιδος. Η προτομή, σε ανάγλυφο εξαίρετης τέχνης, με αξιώσεις της μεγάλης, ελεύθερης πλαστικής και ιδιαίτερη εκφραστικότητα, απεικονίζει τη θεά του κυνηγίου και προστάτιδα των παιδιών καθώς και των επίτοκων γυναικών, Αρτέμιδα, με φαρέτρα και δορά ζώου (νεβρίδα) στον ώμο. Φιόγκος (Ηράκλειον άμμα) συγκρατεί τα μαλλιά στην κορυφή της κεφαλής. Το κόσμημα χρονολογείται στον 3ο αιώνα π.Χ.

Μεταξύ άλλων, στον "Θησαυρό του Καρπενησίου", περιλαμβάνονται ακόμη, φύλλα χρυσού, ταινίες χρυσού, σκουλαρίκια, εγκόλπια, ταφικά κοσμήματα, διάφορα αντικείμενα από χρυσό, ασήμι, χαλκό, σίδερο, γυαλί και κεχριμπάρι.

Πάντως, (σύμφωνα με τον Δημήτρη Κάπο, αρχιτέκτονα και ερασιτέχνη ιστορικό), "... εντυπωσιάζει η ύπαρξη στην Αρχαία Ευρυτανία ενός τέτοιου συνόλου, που προϋποθέτει μια τάξη που διαθέτει πλούτο και εκλέπτυνση. Με δεδομένο τις εξαιρετικά ελλιπείς ιστορικές αναφορές για την περιοχή, και τις ακόμη ελλιπέστερες αρχαιολογικές ανασκαφές, μάλλον η αρχαιολογική σκαπάνη του μέλλοντος εδώ, μας επιφυλάσσει εκπλήξεις".

Τα 35 τεμάχια από τον "Θησαυρό του Καρπενησίου" της συλλογής Σταθάτου, εκτίθενται στο Εθνικό Αρχαιολογικό Μουσείο Αθηνών στην αίθουσα 42. Τα υπόλοιπα 9 τεμάχια του θησαυρού εκτίθενται στο Μουσείο Μπενάκη. Όλα τα εκθέματα χρονολογούνται από τον 2ο έως τον 3ο Π.Χ. αιώνα.

Η.Τ.